1. मराठी बातम्या
  2. आज-काल
  3. मंथन
  4. Rani Lakshmibai Jayanti 2026

Rani Lakshmibai Jayanti : भारतीय भूमीला गौरव मिळवून देणारी झाशीची राणी लक्ष्मीबाई

Ai Image
भारतीय भूमीला गौरव मिळवून देणारी झाशीची शूर राणी लक्ष्मीबाई खरोखरच एक आदर्श होत्या. खरा नायक संकटांना कधीही घाबरत नाही. मोह त्याला त्याच्या कर्तव्यापासून विचलित करू शकत नाही. त्याची ध्येये उदात्त आणि उच्च असतात. त्याचे चारित्र्य अनुकरणीय असते. आपले पवित्र ध्येय साध्य करण्यासाठी तो नेहमी आत्मविश्वासू, कर्तव्यनिष्ठ, स्वाभिमानी आणि श्रद्धाळू असतो. अशी होती शूर राणी लक्ष्मीबाई.
 
महाराणी लक्ष्मीबाई यांचा जन्म १९ नोव्हेंबर १८३५ रोजी काशी येथे झाला. त्यांचे वडील, मोरोपंत तांबे, चिकनाजी आप्पा यांचे आश्रित होते. त्यांच्या आईचे नाव भागीरथी बाई होते. महाराणींचे आजोबा, बलवंतराव, बाजीराव पेशव्यांच्या सैन्यात सेनापती असल्यामुळे, मोरोपंत यांनाही पेशव्यांची मर्जी लाभली होती. लक्ष्मीबाईंना त्यांच्या बालपणी मनुबाई म्हणून ओळखले जात असे.
 
१८३८ मध्ये, गंगाधर राव यांना झाशीचे राजे म्हणून घोषित करण्यात आले. ते विधुर होते. त्यांनी १८५० मध्ये मनुबाईंशी विवाह केला. १८५१ मध्ये त्यांना पुत्ररत्न प्राप्त झाले. झाशीच्या कानाकोपऱ्यात आनंदाची लाट पसरली, पण चार महिन्यांनंतर त्या बालकाचे निधन झाले.
 
संपूर्ण झाशी दुःखात बुडाली. राजा गंगाधर राव यांना इतका मोठा धक्का बसला की ते त्यातून सावरू शकले नाहीत आणि २१ नोव्हेंबर १८५३ रोजी त्यांचे निधन झाले.
 
महाराजांचे निधन महाराणीसाठी असह्य असले तरी, त्या खंबीर राहिल्या आणि त्यांनी आपला संयम राखला. आपल्या हयातीत, राजा गंगाधर राव यांनी आपला मुलगा दामोदर राव याला दत्तक घेतले होते आणि आपल्या या निर्णयाची माहिती ब्रिटिश सरकारला दिली होती. तथापि, ईस्ट इंडिया कंपनीच्या सरकारने हे दत्तकविधान नाकारले.
 
२७ फेब्रुवारी १८५४ रोजी, लॉर्ड डलहौसी यांनी दत्तक धोरणांतर्गत, दत्तक पुत्र दामोदरराव यांना दत्तक घेण्यास नकार दिला आणि झाशी ब्रिटिश साम्राज्यात विलीन करण्याची घोषणा केली. राजकीय एजंटकडून ही माहिती मिळताच, राणी उद्गारल्या, "मी माझी झाशी सोडणार नाही." ७ मार्च १८५४ रोजी, झाशी ब्रिटिशांनी ताब्यात घेतली. झाशीच्या राणीने आपले निवृत्तीवेतन नाकारले आणि शहराच्या राजवाड्यात राहू लागल्या.
 
इथेच भारताच्या पहिल्या स्वातंत्र्य क्रांतीची बीजे रुजली. उत्तर भारतातील नवाब आणि राजे ब्रिटिशांच्या प्रादेशिक लालसेच्या धोरणामुळे असंतुष्ट झाले आणि त्यांच्या मनात बंडाची आग पेटली. राणी लक्ष्मीबाईंनी ही एक सुवर्णसंधी म्हणून पाहिली आणि ब्रिटिशांविरुद्ध बंडाची योजना आखून क्रांतीच्या ज्वालांना अधिक भडकवले.
 
नवाब वाजिद अली शाह यांची पत्नी हजरत महल, शेवटचे मुघल सम्राट बहादूर शाह यांची पत्नी, नानासाहेबांचे वकील, शाहगडचे राजे अझीमुल्ला, वनपूरचे मर्दान सिंग आणि तात्या टोपे या सर्वांनी या प्रयत्नात राणीला पाठिंबा देण्याचा प्रयत्न केला.
 
भारतातील लोकांमध्ये बंडाची ठिणगी पेटली. देशभरात एका सुसंघटित आणि जोरदार क्रांतीसाठी ३१ मे १८५७ ही तारीख निश्चित करण्यात आली. तथापि, क्रांतीची ठिणगी आधीच पेटली होती आणि ७ मे १८५७ रोजी मीरतमध्ये व ४ जून १८५७ रोजी कानपूरमध्ये मोठे उठाव झाले. २८ जून १८५७ रोजी कानपूर पूर्णपणे स्वतंत्र झाले. ब्रिटिश सेनापती सर ह्यू रोझ यांनी आपले सैन्य संघटित करून बंड दडपण्याचा प्रयत्न केला.
 
त्याने क्रूर अत्याचार करून सागर, गरकोटा, शाहगड, मदनपूर, मदखेडा, वनपूर आणि तालबेहट हे प्रदेश ताब्यात घेतले. त्यानंतर, त्याने पूर्व आणि दक्षिणेच्या दरम्यान असलेल्या कैमासन टेकड्यांच्या मैदानी प्रदेशात आपली आघाडी स्थापन करून झाशीच्या दिशेने आगेकूच केली.
 
लक्ष्मीबाई आधीच सावध होत्या आणि त्यांना वनपूरचे राजे मर्दन सिंग यांच्याकडून युद्धाची आणि त्याच्या आगमनाची माहिती मिळाली होती. झाशीची ऐतिहासिक लढाई २३ मार्च १८५८ रोजी सुरू झाली. झाशीच्या राणीच्या आदेशानुसार, कुशल तोफचालक गुलाम गौस खानने आपल्या तोफा रोखल्या आणि गोळे डागले, ज्यामुळे पहिल्याच हल्ल्यात ब्रिटिश सैन्य चकित झाले.
 
राणी लक्ष्मीबाईंनी आपल्या लहान सैन्यासह सात दिवस शौर्याने झाशीचे रक्षण केले आणि ब्रिटिशांशी धैर्याने लढा दिला. राणीने उघडपणे शत्रूचा सामना केला आणि युद्धात आपले शौर्य दाखवून दिले.
 
दामोदर राव यांना पाठीमागे घट्ट बांधून, एकट्या घोड्यावर स्वार होऊन त्या ब्रिटिशांशी लढल्या. हे युद्ध असेच जास्त काळ चालू राहणे अशक्य होते. सरदारांच्या आग्रहामुळे राणी काल्पीकडे निघाली. तिथे पोहोचल्यावर ती शांत राहिली.
 
तिने नानासाहेब आणि त्यांचे कर्तृत्ववान सेनापती तात्या टोपे यांच्याशी संपर्क साधला आणि चर्चा केली. ब्रिटिशांनी राणीच्या शौर्याची आणि धैर्याची दखल घेतली, पण त्यांनी तिचा पाठलाग केला. राणीचा घोडा गंभीर जखमी झाला आणि अखेरीस शहीद झाला, पण राणीने धैर्य कायम ठेवले आणि शौर्य दाखवले.
 
काल्पीमध्ये राणी आणि तात्या टोपे यांनी एक योजना आखली आणि अखेरीस, शाहगडचे राजे नानासाहेब आणि वानपूरचे राजे मर्दान सिंग या सर्वांनी राणीला पाठिंबा दिला. राणीने ग्वाल्हेरवर हल्ला केला आणि किल्ला ताब्यात घेतला. अनेक दिवस विजयोत्सव सुरू होता, पण राणीचा त्याला विरोध होता. ही विजयाची वेळ नव्हती, तर आपले सैन्य संघटित करून पुढचे पाऊल उचलण्याची वेळ होती.
 
दरम्यान, जनरल सर ह्यू रोझ यांनी आपल्या सैन्यासह राणीचा पूर्ण ताकदीने पाठलाग केला आणि अखेरीस एका भीषण लढाईनंतर त्यांनी ग्वाल्हेरचा किल्ला ताब्यात घेतला. या लढाईतही राणी लक्ष्मीबाईंनी आपले कौशल्य दाखवून दिले. ग्वाल्हेरची अंतिम लढाई १८ जून १८५८ रोजी झाली आणि राणीने मोठ्या कौशल्याने आपल्या सैन्याचे नेतृत्व केले. त्या जखमी झाल्या आणि अखेरीस शहीद झाल्या.
पुढील लेख
Indira Gandhi Jayanti : इंदिरा गांधी, एक विलक्षण व्यक्तिमत्व