मृत्यूनंतर नाकात आणि कानात कापूस का घातला जातो? गरुड पुराणानुसार यामागचे रहस्य जाणून घ्या
हिंदू धर्मात जन्मापासून मृत्यूपर्यंत आणि मृत्यूनंतरच्या विधींपर्यंत जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यासाठी काही कठोर नियम, परंपरा आणि संस्कार सांगितले आहेत. या प्रत्येक प्रथेमागे एक सखोल वैज्ञानिक, दार्शनिक किंवा आध्यात्मिक कारण दडलेले असते. तुम्ही पाहिले असेल की, एखाद्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या नाक, कान आणि शरीराच्या इतर उघड्या छिद्रांमध्ये कापूस घातला जातो.
अंतिम संस्कारांपूर्वी मृतदेहाच्या बाबतीत असे का केले जाते, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. ही केवळ एक प्रथा आहे की त्यामागे काही विशिष्ट धार्मिक किंवा वैज्ञानिक कारण आहे? हिंदू धर्मग्रंथ 'गरुड पुराण' आणि प्राचीन आयुर्वेद शास्त्रामध्ये या परंपरेमागची रहस्ये सविस्तरपणे स्पष्ट केली आहेत. चला जाणून घेऊया, मृत्यूनंतर नाक आणि कानांत कापूस का घातला जातो.
'प्राणवायू' (जीवनशक्ती) आणि ऊर्जेचे जतन करण्याचे तत्त्व
गरुड पुराणानुसार, जेव्हा एखादी व्यक्ती मृत पावते, तेव्हा 'प्राण' (जीवनशक्ती) शरीरातून बाहेर पडून एका सूक्ष्म प्रवासाला सुरुवात करतो. मानवी शरीरात नऊ मुख्य द्वारे (छिद्रे) मानली जातात: दोन डोळे, दोन कान, दोन नाकपुड्या, तोंड आणि शरीराची इतर दोन खालची द्वारे. असे मानले जाते की, मृत्यूच्या वेळी—आणि त्यानंतरच्या काही क्षणांत—शरीरातील ऊर्जा आणि उरलेला सूक्ष्म 'प्राणवायू' (जीवनशक्ती) या मार्गांतून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करतात. ऊर्जेचा हा अनावश्यक ऱ्हास टाळण्यासाठी आणि शरीराची पवित्रता जपण्यासाठी, नाक आणि कानांसारखी ही द्वारे कापसाने बंद केली जातात.
वैज्ञानिक आणि आरोग्यविषयक कारणे
धार्मिक समजुतींच्या पलीकडे, या प्रथेमागे एक महत्त्वाचे वैज्ञानिक आणि व्यावहारिक कारणही आहे. आयुर्वेद आणि वैद्यकीय शास्त्रानुसार, मृत्यूनंतर काही तासांतच शरीरात नैसर्गिक विघटन (decomposition) प्रक्रिया सुरू होते, ज्यामुळे शरीराच्या आत वायू तयार होऊ लागतात. याव्यतिरिक्त, अंतर्गत अवयव शिथिल होऊ लागल्यामुळे किंवा त्यांचे विघटन सुरू झाल्यामुळे, शरीरातील द्रव पदार्थ कधीकधी नाक किंवा कानांतून बाहेर येऊ शकतात.
तसेच, स्वच्छता आणि प्रतिष्ठा राखण्यासाठी—आणि नातेवाईक घरी येतात तेव्हा किंवा अंत्ययात्रा सुरू होण्यापूर्वी कोणतीही अस्वस्थता टाळण्यासाठी किंवा संसर्ग पसरू नये म्हणून—हे मार्ग कापसाने बंद केले जातात.
नकारात्मक ऊर्जेपासून संरक्षणाबाबतची धारणा
लोकपरंपरा आणि प्राचीन ग्रंथांनुसार, अंतिम संस्कार (दहन किंवा दफन) पूर्ण होईपर्यंत मृतदेह अत्यंत संवेदनशील अवस्थेत असतो. असे मानले जाते की, हे मार्ग बंद केल्यामुळे एक प्रकारचे संरक्षण मिळते; ज्यामुळे नकारात्मक सूक्ष्म शक्ती, कीटक किंवा इतर जीव मृतदेहावर परिणाम करू शकत नाहीत. यामुळे दिवंगत आत्म्याची शांतता आणि पावित्र्य अबाधित राहते.

