कार्तिकी एकादशीनिमित्त खास नैवेद्याच्या पारंपारिक पाककृती Kartiki Ekadashi Naivedyam
कार्तिकी एकादशीनिमित्त भगवान विष्णू आणि विठुरायाला अर्पण करण्यासाठी सात्त्विक, पारंपारिक आणि उपवासाला चालणारे खास गोड पदार्थ नैवेद्य म्हणून बनवले जातात. देवाला नैवेद्य दाखवताना तुळशीचे पान अवश्य ठेवावे, कारण विष्णूंना तुळस अत्यंत प्रिय आहे. तसेच कार्तिकी एकादशीनिमित्त झटपट आणि सहज बनवता येणाऱ्या खास नैवेद्याच्या पारंपारिक पाककृती जाणून घ्या...
१. राजगिऱ्याचा खमंग शिरा (Rajgira Sheera)
विठ्ठलाला राजगिऱ्याचे पदार्थ विशेष प्रिय मानले जातात, त्यामुळे नैवेद्यासाठी हा सर्वात उत्तम आणि सात्त्विक पर्याय आहे.
साहित्य: १ वाटी राजगिऱ्याचे पीठ, पाऊण वाटी साजूक तूप, पाऊण वाटी साखर किंवा गूळ पावडर, २ वाट्या गरम दूध (किंवा पाणी), वेलची पूड, जायफळ पूड आणि सुक्या मेव्याचे काप (काजू, बदाम, बेदाणे).
कृती: कढईत साजूक तूप गरम करून त्यात राजगिऱ्याचे पीठ मंद आचेवर खमंग सुगंध येईपर्यंत भाजून घ्या. पीठ चांगले भाजल्यावर त्यात हळूहळू गरम दूध घालून गुठळ्या होऊ न देता सतत ढवळत राहा. दूध आटल्यावर साखर किंवा गूळ पावडर घालून पुन्हा झाकण ठेवून २ मिनिटे वाफ काढा. शेवटी वेलची-जायफळ पूड आणि सुका मेवा घालून गरमागरम शिरा नैवेद्यासाठी तयार करा.
२. साबुदाण्याची शाही खीर (Sabudana Kheer)
नैवेद्यासाठी पारंपारिक आणि अत्यंत चविष्ट लागणारा हा गोड पदार्थ कमी वेळात तयार होतो.
साहित्य: अर्धी वाटी भिजवलेला साबुदाणा, अर्धा लिटर फुल क्रीम दूध, ५-६ चमचे साखर, केशरच्या काड्या, वेलची पूड, १ चमचा साजूक तूप आणि काजू-बदामाचे काप.
कृती: एका जाड बुडाच्या भांड्यात दूध उकळायला ठेवा. दुसऱ्या कढईत १ चमचा तूप गरम करून भिजवलेला साबुदाणा १-२ मिनिटे परतून घ्या (यामुळे खीर चिकट होत नाही आणि दूध फाटत नाही). आता हा साबुदाणा उकळत्या दुधात घालून मंद आचेवर साबुदाणा पारदर्शक होईपर्यंत शिजवा. त्यानंतर साखर, केशरचे दूध, वेलची पूड आणि तुपात तळलेला सुका मेवा घालून ३-४ मिनिटे उकळी काढा.
३. सुका मेवा आणि खोबऱ्याचा पंचखाद्य लाडू (Panchkhadya Ladoo)
पंढरपुरात विठ्ठलाला 'पंचखाद्याचा' नैवेद्य दाखवण्याची जुनी परंपरा आहे. हे लाडू अत्यंत पौष्टिक आणि सात्त्विक असतात.
साहित्य: १ वाटी किसलेले सुके खोबरे, अर्धी वाटी खारीक पावडर, पाव वाटी काजू-बदामाची भरड, पाव वाटी खसखस (ऐच्छिक), पाऊण वाटी बारीक चिरलेला गूळ आणि २ चमचे साजूक तूप.
कृती: कढईत सुके खोबरे आणि खसखस कोरडेच हलके भाजून घ्या. त्याच कढईत १ चमचा तूप घालून काजू-बदाम आणि खारीक पावडर परतून घ्या. आता १ चमचा तुपात गूळ वितळवून घ्या (पाक करू नका, फक्त गूळ विरघळू द्या). गॅस बंद करून त्यात सर्व भाजलेले जिन्नस व वेलची पूड घालून एकजीव करा आणि मिश्रण कोमट असतानाच त्याचे लहान लाडू वळून घ्या.
४. रताळ्याचा गूळ घालून केलेला गोड कीस (Sweet Potato Kees)
कार्तिकी एकादशीच्या काळात रताळी मुबलक प्रमाणात मिळतात, त्यामुळे नैवेद्यासाठी हा पारंपारिक पदार्थ नक्की बनवता येतो.
साहित्य: २ मध्यम आकाराची रताळी (साल काढून किसलेली), ३-४ चमचे किसलेला गूळ (किंवा साखर), २ चमचे साजूक तूप, अर्धी वाटी ओले खोबरे आणि वेलची पूड.
कृती: कढईत तूप गरम करून रताळ्याचा कीस ५-७ मिनिटे मंद आचेवर परतून घ्या. रताळे मऊ शिजल्यावर त्यात गूळ आणि ओले खोबरे घालून चांगले मिसळा. झाकण ठेवून २ मिनिटे वाफ येऊ द्या. शेवटी वेलची पूड घालून नैवेद्यासाठी सर्व्ह करा.
५. पंचामृत आणि तुळशीपत्र (नैवेद्याची पूर्णता)
गोड पदार्थांसोबत दूध, दही, तूप, मध आणि साखर एकत्र करून बनवलेले पंचामृत आणि त्यावर तुळशीचे पान ठेवल्याशिवाय विठुरायाचा नैवेद्य पूर्ण मानला जात नाही.
ALSO READ: उपवास स्पेशल शिंगाड्याचा शिरा
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

