World Population Day 2026 विश्व जनसंख्या दिवस का साजरा केला जातो? इतिहास, महत्त्व आणि थीम जाणून घ्या

Download

Published By: रूपाली बर्वे

Updated: Fri, 10 Jul 2026 (13:10 IST)

World Population Day: दरवर्षी ११ जुलै रोजी जगभरात 'जागतिक लोकसंख्या दिन' (World Population Day) साजरा केला जातो. लोकसंख्या वाढ, प्रजनन आरोग्य, लैंगिक समानता, कुटुंब नियोजन, शिक्षण आणि शाश्वत विकास यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांबद्दल जागरूकता निर्माण करणे हा या दिवसाचा उद्देश आहे. झपाट्याने वाढणाऱ्या लोकसंख्येचा नैसर्गिक संसाधने, पर्यावरण, आरोग्य सेवा, शिक्षण, रोजगार आणि जीवनाच्या गुणवत्तेवर परिणाम होतो. त्यामुळे, जागतिक लोकसंख्या दिन लोकांना लोकसंख्या वाढीशी संबंधित संधी आणि आव्हानांवर चिंतन करण्याची संधी देतो.

जागतिक लोकसंख्या दिन का साजरा केला जातो? (इतिहास)

५ अब्ज दिन (Five Billion Day): ११ जुलै १९८७ रोजी जगाची एकूण लोकसंख्या ५ अब्ज (५०० कोटी) पार झाली होती. या आकड्याने संपूर्ण जगाला लोकसंख्या वाढीच्या वेगाबद्दल विचार करायला लावले.

अधिकृत घोषणा: या घटनेतून प्रेरणा घेऊन, संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) च्या गव्हर्निंग कौन्सिलने १९८९ मध्ये ११ जुलै हा दिवस 'जागतिक लोकसंख्या दिन' म्हणून साजरा करण्याची घोषणा केली.

पहिला उत्सव: अधिकृतपणे पहिला जागतिक लोकसंख्या दिन ११ जुलै १९९० रोजी ९० पेक्षा जास्त देशांमध्ये साजरा करण्यात आला.

विश्व जनसंख्या दिवस २०२६ थीम

संयुक्त राष्ट्रातर्फे दरवर्षी या दिवसासाठी एक विशेष थीम ठरवली जाते. २०२६ या वर्षाची अधिकृत संकल्पना खालीलप्रमाणे आहे:

"तरुणांच्या आशा आणि आकांक्षा साकार करणे – आज आणि भविष्यासाठी." 

(Realizing the hopes and aspirations of young people – today and for the future)

या संकल्पनेचा मुख्य उद्देश: सध्या जगातील तरुणांची संख्या मोठी आहे. त्यांच्या शिक्षण, आरोग्य, रोजगार आणि अधिकारांमध्ये गुंतवणूक करणे अत्यंत गरजेचे आहे. जर आपण तरुणांना योग्य संधी दिल्या, तर ते भविष्यातील आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला योग्य दिशा देऊ शकतील, यावर यंदा विशेष भर देण्यात आला आहे.

या दिवसाचे महत्त्व काय आहे?

वाढती लोकसंख्या ही केवळ एक 'संख्या' नसून तिचा थेट संबंध मानवी जीवन आणि निसर्गाशी आहे. या दिवसाचे महत्त्व खालील मुद्द्यांवरून स्पष्ट होते:

संसाधनांवर येणारा ताण: अन्न, पाणी, जमीन आणि ऊर्जा यांसारखी नैसर्गिक संसाधने मर्यादित आहेत. लोकसंख्या ज्या वेगाने वाढते आहे, त्या प्रमाणात संसाधने वाढू शकत नाहीत. या असमतोलावर चर्चा करणे आणि उपाय शोधणे यासाठी हा दिवस महत्त्वाचा आहे.

आरोग्य आणि कुटुंब नियोजन: महिलांचे आरोग्य, सुरक्षित मातृत्व, आणि कुटुंब नियोजनाची साधने सर्व स्तरांतील लोकांपर्यंत पोहोचवणे, हा या मोहिमेचा मोठा भाग आहे.

लैंगिक समानता : मुलींचे शिक्षण आणि महिलांचे सक्षमीकरण केल्यास लोकसंख्या नियंत्रणात आणि समाज सुधारण्यात मोठी मदत होते, हा संदेश या दिनाद्वारे दिला जातो.

नियोजन आणि विकास: वाढत्या लोकसंख्येमुळे शहरांचे होणारे नागरिकरण, बेरोजगारी, गरीबी आणि गरिबांना मिळणाऱ्या आरोग्य सेवा यांवर जागतिक पातळीवर धोरणे आखण्यासाठी हा दिवस एक 'चेकपाँईंट' म्हणून काम करतो.

विश्व जनसंख्या दिवस- FAQs

१. जागतिक लोकसंख्या दिन कधी साजरा केला जातो?

दरवर्षी ११ जुलै रोजी.

२. जागतिक लोकसंख्या दिनाची सुरुवात कधी झाली?

हा दिवस १९८९ मध्ये संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमाद्वारे (UNDP) सुरू करण्यात आला.

३. जागतिक लोकसंख्या दिनाचे मुख्य उद्दिष्ट काय आहे?

लोकसंख्येसंबंधित आव्हानांवर उपाय शोधताना, प्रत्येक व्यक्तीच्या हक्क, आरोग्य आणि उत्तम जीवनाबद्दल जागरूकता निर्माण करणे.

४. जागतिक लोकसंख्या दिन का साजरा केला जातो?

कुटुंब नियोजन, लोकसंख्या, प्रजनन आरोग्य, शिक्षण आणि शाश्वत विकासाबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी.

५. जागतिक लोकसंख्या दिन २०२६ ची संकल्पना काय आहे?

"तरुणांच्या आशा आणि आकांक्षा साकार करणे – आज आणि भविष्यासाठी."