महाराष्ट्रात समर्थ रामदास स्वामींनी कानाकोपऱ्यात हनुमानाची मंदिरे स्थापन करून शक्तीची उपासना सुरू केली. तसेच महाराष्ट्रातील काही प्रमुख, प्रसिद्ध आणि जागृत हनुमान मंदिरे आज आपण पाहणार आहोत जिथे तुम्ही नक्कीच भेट देऊन मारुतीरायाचा आशीर्वाद घेऊ शकतात.
१. अकरा मारुती (समर्थ रामदास स्वामी स्थापित)
समर्थ रामदास स्वामींनी सातारा, सांगली आणि कोल्हापूर परिसरात ११ मारुतींची स्थापना केली. ही मंदिरे अत्यंत जागृत मानली जातात.
शहापूरचा मारुती (कराड जवळ)
मसूरचा मारुती (कराड जवळ)
चाफळचे दोन मारुती (दास मारुती आणि प्रताप मारुती)
शिंगणवाडीचा मारुती
उंब्रजचा मारुती
माजगावचा मारुती
बहे-बोरगावचा मारुती (सांगली - कृष्णा नदीच्या पात्रात)
मनपाडळेचा मारुती (कोल्हापूर)
पारगावचा मारुती
शिराळ्याचा मारुती
महाराष्ट्रातील इतर प्रमुख हनुमान मंदिरे
२. श्री क्षेत्र सुतळी मारुती (जुन्नर, पुणे)
हे मंदिर अतिशय प्राचीन असून येथील मारुतीची मूर्ती स्वयंभू मानली जाते. ट्रेकर्स आणि भक्तांसाठी हे एक मुख्य श्रद्धास्थान आहे.
३. टाकळीचा मारुती (नाशिक)
समर्थ रामदास स्वामींनी नाशिकमधील टाकळी येथे १२ वर्षे तपश्चर्या केली होती. येथे त्यांनी हाताने तयार केलेली गोमयाची (शेणाची) मारुतीची मूर्ती आजही पाहायला मिळते.
४. गिरगावचा 'अचलांश' मारुती (मुंबई)
मुंबईतील गिरगाव भागात असलेले हे मंदिर अत्यंत प्रसिद्ध आहे. याला 'फणसवाडी मारुती' असेही म्हणतात. शनिवारी येथे भक्तांची मोठी गर्दी असते.
५. सुपा मारुती (अहमदनगर)
अहमदनगर जिल्ह्यातील पारनेर तालुक्यातील सुपा येथील मारुती मंदिर अतिशय जागृत आहे. याला दक्षिणमुखी मारुती असेही म्हणतात.
६. सारंगखेडा मारुती (नंदुरबार)
तापी नदीच्या काठी वसलेले हे मंदिर उत्तर महाराष्ट्रातील एक मोठे श्रद्धास्थान आहे. येथे हनुमान जयंतीला मोठी यात्रा भरते.
७. भद्र मारुती (खुलताबाद, छत्रपती संभाजीनगर)
भारतातील अशा मोजक्या मंदिरांपैकी हे एक आहे जिथे हनुमानजी 'शयन' (झोपलेल्या) अवस्थेत आहे. संपूर्ण महाराष्ट्रातून लोक येथे दर्शनासाठी येतात.
खास वैशिष्ट्ये:-
दक्षिणमुखी मारुती: ज्या मारुतीचे मुख दक्षिण दिशेला असते, तो अत्यंत शक्तिशाली आणि संकटमोचक मानला जातो.
पंचमुखी मारुती: वाईट शक्तींचा नाश करण्यासाठी हनुमानाने हे रूप धारण केले होते, अशी अनेक मंदिरे पुणे आणि मुंबईत आहे.
हनुमान जयंतीला 'मारुती स्तोत्र' किंवा 'हनुमान चालीसा' पठण करणे खूप फलदायी ठरते.
