आजच्या २१ व्या शतकात मानवासमोर उभी असलेली सर्वात मोठी आणि भयानक समस्या म्हणजे 'प्रदूषण'. निसर्गाच्या चक्रात जेव्हा मानवी हस्तक्षेपामुळे घातक बदल घडतात आणि हवा, पाणी, जमीन अशुद्ध होते, तेव्हा त्याला 'प्रदूषण' असे म्हणतात.
प्रस्तावना
निसर्ग हा मानवाला मिळालेली सर्वात मोठी देणगी आहे. पण आजच्या आधुनिक युगात मानवाने स्वतःच्या प्रगतीसाठी निसर्गाचा समतोल बिघडवला आहे. हवा, पाणी, जमीन आणि ध्वनी यामध्ये होणारे अनावश्यक आणि घातक बदल म्हणजेच प्रदूषण होय. आज प्रदूषण ही केवळ एका देशाची नाही, तर संपूर्ण जगाची एक भयानक समस्या बनली आहे.
प्रदूषणाचे मुख्य प्रकार आणि कारणे
१. वायू प्रदूषण- वाढत्या शहरीकरणामुळे वाहनांची संख्या प्रचंड वाढली आहे. वाहनांमधून निघणारा धूर, कारखान्यांच्या चिमण्यांमधून बाहेर पडणारे विषारी वायू आणि जंगलतोड यामुळे हवेतील ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी होऊन कार्बन डायऑक्साइडसारख्या घातक वायूंचे प्रमाण वाढत आहे.
२. जल प्रदूषण- कारखान्यांमधील रासायनिक सांडपाणी आणि शहरातील सांडपाणी नद्यांमध्ये सोडले जाते. तसेच समुद्रात होणारी तेलगळती आणि प्लॅस्टिकच्या कचऱ्यामुळे पिण्याचे पाणी दूषित होत आहे. यामुळे जलचर प्राण्यांचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे.
३. ध्वनी प्रदूषण- गाड्यांचे कर्कश हॉर्न, कारखान्यांमधील यंत्रांचा आवाज आणि सण-उत्सवांमध्ये लावले जाणारे मोठे लाऊडस्पीकर्स यामुळे ध्वनी प्रदूषण होते. याचा परिणाम मानवाच्या मानसिक आरोग्यावर आणि ऐकण्याच्या क्षमतेवर होतो.
४. मृदा- शेतीमध्ये रासायनिक खतांचा आणि कीटकनाशकांचा अतिवापर केल्यामुळे जमिनीचा कस कमी होत आहे. तसेच प्लॅस्टिक जे हजारो वर्षे जमिनीत कुजत नाही, ते जमिनीला नापीक बनवत आहे.
प्रदूषणाचे घातक परिणाम-
प्रदूषणामुळे पृथ्वीचे तापमान वाढत आहे, ज्याला आपण 'ग्लोबल वार्मिंग' म्हणतो. यामुळे हिमनद्या वितळत आहेत आणि ऋतुचक्र बदलले आहे. मानवामध्ये दमा, कॅन्सर, त्वचारोग आणि श्वसनाचे गंभीर विकार वाढत आहेत. प्रदूषित पाण्यामुळे कॉलरा आणि टायफॉइडसारखे आजार पसरत आहे.
प्रदूषण रोखण्यासाठी उपाययोजना-
जर आपल्याला आपली पृथ्वी वाचवायची असेल, तर आताच पावले उचलणे गरजेचे आहे:
वृक्षारोपण- जास्तीत जास्त झाडे लावणे आणि असलेली जंगले वाचवणे हा सर्वात प्रभावी उपाय आहे.
सौर ऊर्जेचा वापर-पेट्रोल, डिझेलऐवजी सौर ऊर्जा आणि इलेक्ट्रिक वाहनांचा वापर वाढवणे.
कचरा व्यवस्थापन-'कमी वापर, पुनर्वापर आणि रिसायकल या सूत्राचा अवलंब करणे.
प्लॅस्टिक बंदी-प्लॅस्टिक पिशव्यांऐवजी कापडी पिशव्यांचा वापर करणे.
सायकलचा वापर-जवळच्या प्रवासासाठी सायकल किंवा सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करून वायू प्रदूषण कमी करता येईल.
निष्कर्ष-
प्रदूषण ही समस्या मानवानेच निर्माण केली आहे आणि ती सोडवण्याची जबाबदारीही मानवाचीच आहे. "निसर्ग वाचवा, पृथ्वी वाचवा" हा केवळ नारा न राहता ती प्रत्येकाची लोकचळवळ व्हायला हवी. आपण आज निसर्गाला वाचवले, तरच निसर्ग उद्या आपल्या पुढच्या पिढीला वाचवेल.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By- Dhanashri Naik
