पंचांगानुसार चैत्र महिन्याच्या कृष्ण पक्षात येणाऱ्या एकादशीला वरुथिनी एकादशी म्हणून ओळखले जाते. धार्मिक परंपरांमध्ये या एकादशीला विशेष महत्त्वाचे स्थान आहे. असा विश्वास आहे की, हा उपवास केल्याने व्यक्ती पापांतून मुक्त होते आणि तिला जीवनात सुदैव, सुख, समृद्धी व आध्यात्मिक उन्नती प्राप्त होते. याच कारणामुळे, इतर अनेक एकादशींच्या तुलनेत ही एकादशी अधिक फलदायी मानली जाते. २०२६ या वर्षी, या व्रताच्या नेमक्या तारखेबाबत काहीसा संभ्रम निर्माण झाला आहे. 'दृक पंचांग' नुसार माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
एकादशी तिथीचा प्रारंभ: १३ एप्रिल २०२६, पहाटे १:१७ वाजता
एकादशी तिथीची समाप्ती: १४ एप्रिल २०२६, पहाटे १:०८ वाजता
हिंदू पंचांगानुसार, व्रताचे आचरण हे 'उदय तिथी'वर (सूर्योदयाच्या वेळी जी तिथी असते, त्यावर) आधारित असते; त्यामुळे, वरुथिनी एकादशीचे व्रत सोमवार, १३ एप्रिल २०२६ रोजी पाळले जाईल.
शुभ मुहूर्त आणि पूजेचा कालावधी
या दिवशी 'ब्रह्ममुहूर्तावर' जागे होणे अत्यंत शुभ मानले जाते. सकाळी स्नान करून, व्रताचे आचरण करण्याचा दृढ संकल्प करावा. सकाळचा वेळ हा भगवान विष्णूंच्या पूजनासाठी सर्वात आदर्श मानला जातो. या काळात गाढ श्रद्धा आणि भक्तीभावाने पूजा केल्यास विशेष आध्यात्मिक पुण्य प्राप्त होते.
वरुथिनी एकादशी पूजनाची पद्धत
सकाळी लवकर उठावे, स्नान करावे आणि स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत—शक्यतो पिवळ्या रंगाचे वस्त्र निवडावे.
पूजेच्या ठिकाणी एक लहान लाकडी चौरंग मांडावा आणि त्यावर भगवान विष्णूंची प्रतिमा किंवा मूर्ती—किंवा विशेषतः त्यांच्या 'वराह अवताराची' मूर्ती—स्थापन करावी.
प्रभूंना अक्षता, फळे, पिवळी फुले आणि चंदनाचा लेप अर्पण करावा.
धूप आणि तेलाचा दिवा प्रज्वलित करावा आणि आरती करावी.
पूजेदरम्यान तुळशीची पाने अर्पण करणे अत्यंत आवश्यक आहे, कारण याला विशेष महत्त्व दिले जाते.
"ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" या मंत्राचा जप करावा.
संध्याकाळी तुपाचा दिवा लावणे आणि 'विष्णुसहस्रनामाचे' पठण करणे लाभदायक मानले जाते.
उपवासादरम्यान लक्षात ठेवण्यासारख्या गोष्टी
या दिवशी भाताचे सेवन करू नये.
लसूण आणि कांदा यांसारख्या तामसिक अन्नाचे सेवन टाळावे.
मन शांत आणि विचार शुद्ध ठेवावेत.
राग, असत्य आणि नकारात्मकता यांपासून दूर राहावे.
दानधर्म आणि परोपकाराची कृत्ये करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
वरुथिनी एकादशीचे धार्मिक महत्त्व
धार्मिक श्रद्धेनुसार, वरुथिनी एकादशीचा उपवास केल्याने व्यक्ती सर्व पापांतून मुक्त होते आणि *मोक्ष* (मुक्ती) प्राप्तीचा मार्ग सुकर होतो. हा उपवास केल्याने जीवनात सुख, शांती आणि समृद्धी येते, असे मानले जाते. असे म्हटले जाते की, या एकादशीपासून मिळणारे आध्यात्मिक पुण्य हजारो वर्षांच्या तपश्चर्येइतके फलदायी असते.
हा शुभ दिवस केवळ आध्यात्मिक प्रगतीची संधीच देत नाही, तर जीवनात सकारात्मक ऊर्जा आणि सुदैव आकर्षित करण्याचे एक विशेष माध्यम म्हणूनही ओळखला जातो.
