Mahadev Temple Darshan ''लिंगराज मंदिर'' कलिंग वास्तुकलेचे एक जिवंत उदाहरण
India Tourism : लिंगराज मंदिर हे ओडिशाची राजधानी भुवनेश्वर येथे असलेले एक प्राचीन आणि भव्य हिंदू मंदिर आहे. हे शहरातील सर्वात मोठे आणि सर्वात महत्त्वाचे मंदिर मानले जाते.
लिंगराज मंदिर हे ओडिशा राज्याची राजधानी भुवनेश्वर येथील सर्वात जुने, मोठे आणि प्रसिद्ध शिवमंदिर आहे. भुवनेश्वर शहराला 'मंदिरांचे शहर' म्हटले जाते आणि त्यामध्ये लिंगराज मंदिर हे मुख्य आकर्षण मानले जाते. तसेच शैव आणि वैष्णव या दोन्ही परंपरांचा संगम येथे आहे. येथे बेलपत्रासोबत तुळशीचा नैवेद्य अर्पण केला जातो जे सामान्य शिव मंदिरांमध्ये दुर्मिळ आहे.
इतिहास आणि वास्तुकला
बांधकाम काळ: हे मंदिर ११ व्या शतकात (सोमवंशी घराण्यातील राजा जजाती केशरी यांनी उभारणीस सुरुवात केली आणि राजा ललाटेंदू केशरी यांनी ते पूर्ण केले) बांधले गेले.
वास्तुकला : हे मंदिर 'कलिंग वास्तुकला' पद्धतीचा उत्कृष्ट नमुना आहे.
मंदिराची उंची: या मंदिराच्या मुख्य शिखराची उंची सुमारे १८० फूट (५५ मीटर) आहे.
लाल दगड: मंदिराची संपूर्ण रचना तांबड्या वालुकाश्मात करण्यात आली आहे.
चार मुख्य भाग: गर्भगृह, जगमोहन (सभा मंडप), नटमंदिर (नृत्य सभागृह) आणि भोगमंडप.
वाळूचा खडक आणि जांभा दगडापासून बनवलेल्या येथील भिंतींवर उत्कृष्ट कोरीवकाम केलेले आहे. तसेच पौराणिक कथेनुसार, देवी पार्वतीने येथे लिती आणि वासा या राक्षसांचा वध केला आणि तिची तहान भागवण्यासाठी भगवान शिवाने बिंदूसगर तलावाची निर्मिती केली.
धार्मिक महत्त्व आणि वैशिष्ट्ये
हरिहर रूप: या मंदिराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे इथे भगवान शिवाची पूजा 'हरिहर' रूपात केली जाते. 'हर' म्हणजे भगवान शिव आणि 'हरि' म्हणजे भगवान विष्णू. येथे शिव आणि विष्णू यांच्या एकत्रित रूपाची पूजा होते.
स्वयंभू शिवलिंग: मंदिरातील मुख्य शिवलिंग 'स्वयंभू' (स्वतः प्रकट झालेले) मानले जाते, ज्याला 'त्रिभुवनेश्वर' (तीन लोकांचा स्वामी) देखील म्हणतात. यावरूनच शहराला 'भुवनेश्वर' हे नाव मिळाले.
बिंदूसागर तलाव: मंदिराच्या जवळच एक विशाल आणि पवित्र तलाव आहे. असे मानले जाते की या तलावात भारतातील सर्व पवित्र नद्यांचे पाणी एकत्र आलेले आहे. भाविक मंदिरात प्रवेश करण्यापूर्वी या तलावात स्नान करतात.
प्रमुख उत्सव
महाशिवरात्री: हा मंदिरातील सर्वात मोठा सण आहे. या दिवशी लाखो भाविक दर्शनासाठी येतात. रात्री मंदिराच्या शिखरावर 'महादीप' प्रज्वलित केला जातो, ज्याचे दर्शन घेणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
अशोकाष्टमी / रथयात्रा: जगन्नाथ पुरीप्रमाणेच लिंगराज मंदिरातही अशोकाष्टमीला भगवान लिंगराजाची भव्य 'रुकुना रथयात्रा' काढली जाते. तसेच चंदन यात्रा आणि कार्तिक पौर्णिमा हे येथील प्रमुख उत्सव आहे. तसेच येथे पहाटे किंवा संध्याकाळच्या दर्शनास प्राधान्य दिले जाते.
पर्यटकांसाठी माहिती
प्रवेश नियम: मंदिरात केवळ हिंदू धर्मियांनाच प्रवेश दिला जातो.
फोटोग्राफी: मंदिर परिसरात मोबाईल फोन, कॅमेरा आणि इलेक्ट्रॉनिक्स वस्तू नेण्यास सक्त मनाई आहे.
विदेशी पर्यटकांसाठी सोय: गैर-हिंदू आणि विदेशी पर्यटकांना मंदिराचे बाहेरून दर्शन घेण्यासाठी आणि छायाचित्रे काढण्यासाठी मंदिराच्या भिंतीबाहेर एक दर्शन प्लॅटफॉर्म उभारण्यात आला आहे.
लिंगराज मंदिर हे कलिंग वास्तुकलेचे एक जिवंत उदाहरण आहे आणि भुवनेश्वरला "मंदिरांचे शहर" बनवण्यात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. जवळची मुक्तेश्वर, राजारानी आणि परशुरामेश्वर मंदिरे देखील भेट देण्यासारखी आहे. प्रवासाला निघण्यापूर्वी स्थानिक नियम (पोशाख संहिता, मोबाईल/कॅमेरा वापरावरील निर्बंध इत्यादी) तपासा.
थोडक्यात सांगायचे तर:जर तुम्ही ओडिशामध्ये (भुवनेश्वर, पुरी, कोणार्क) फिरण्याचा प्लॅन करत असाल, तर ऐतिहासिक समृद्धता आणि अध्यात्माचा अद्भुत संगम असलेले लिंगराज मंदिर नक्की पाहावे असे स्थान आहे.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By- Dhanashri Naik
