१८ महाशक्तीपीठांपैकी एक मैसूरची चामुंडेश्वरी देवी आणि दसरा उत्सवाचे धार्मिक महत्त्व
chatgpt
मंदिराचा सर्वात जुना ऐतिहासिक उल्लेख १२ व्या शतकातील होयसळ राजांच्या काळात आढळतो. होयसळ शासकांनी या छोट्या मंदिराचे बांधकाम सुरू केले.१६५९ मध्ये विजयनगर साम्राज्याच्या काळात टेकडीवरून मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी १,००० पायऱ्या तयार करण्यात आल्या. पायऱ्यांच्या वाटेवर ६६३ व्या पायरीवर काळ्या अखंड पाषाणात कोरलेली नंदीची विशाल मूर्ती आहे. ही मूर्ती १६५९ मध्ये मैसूरचे शासक दोड्डा देवराज वाडियार यांनी स्थापन केली होती. १३९९ मध्ये मैसूरचे साम्राज्य स्थापन झाल्यानंतर वाडियार घराण्याने चामुंडेश्वरी देवीला आपली कुलदेवता मानले. तसेच १८२७ मध्ये मुम्मडी कृष्णराज वाडियार यांनी मंदिराचा मोठा जीर्णोद्धार केला. त्यांनीच मंदिरावर भव्य ७ मजली गोपुरम (प्रवेशद्वार) बांधले आणि शिखरावर सोन्याचा कलश बसवला.
पौराणिक कथा:
पुराणांनुसार, महिषासुर नावाच्या राक्षसाने (म्हशीच्या डोक्याचा) या परिसरावर राज्य केले आणि देवांना त्रास दिला. देवांच्या प्रार्थनेनंतर देवी दुर्गा/शक्तीने चामुंडेश्वरी रूप धारण करून याच टेकडीवर महिषासुराचा वध केला. यामुळे या ठिकाणाला महिषूरु (महिषाचे शहर) म्हटले जाऊ लागले, जे नंतर मैसूर/मैसूरु झाले. देवीने चंड व मुंड राक्षसांचाही वध केल्यामुळे तिला चामुंडेश्वरी हे नाव मिळाले. हे मंदिर १८ शक्तिपीठांपैकी एक मानले जाते (क्रौंच पीठ). स्कंद पुराणानुसार येथे सतीदेवीचे केस पडले होते, अशी मान्यता आहे. प्राचीन काळी या परिसराला त्रिमूत क्षेत्र म्हटले जात असे आणि टेकडीला महाबलाद्रि म्हणत. तसेच मंदिर द्रविड शैलीतील आहे. गर्भगृहात आठ हातांची (अष्टभुज) चामुंडेश्वरीची मूर्ती आहे. टेकडीवर महिषासुराची भव्य मूर्ती आणि प्राचीन महाबलेश्वर मंदिरही आहे.
दसरा उत्सवाचे धार्मिक महत्त्व
मैसूर दसरा हा कर्नाटकाचा नाडा हब्बा (राज्य उत्सव) आहे. तो मुख्यतः चामुंडेश्वरी देवीच्या महिषासुरावरील विजयाचा उत्सव आहे. चांगल्याचा वाईटावर विजय. मैसूरचा जगप्रसिद्ध 'दसरा उत्सव' हा थेट या मंदिराशी आणि चामुंडेश्वरी देवीशी जोडलेला आहे. नवरात्रीच्या काळात देवीची विशेष पूजा केली जाते. विजयदशमीच्या (दसरा) दिवशी देवी चामुंडेश्वरीची सोन्याची मूर्ती एका ७५० किलोच्या सोन्याच्या अंबारीत (हत्तीवर) ठेवून मैसूर शहरात भव्य मिरवणूक काढली जाते.
नवरात्रीच्या नऊ दिवस देवीच्या नऊ रूपांची (नवदुर्गा) विशेष पूजा आणि अलंकार होतात. दहाव्या दिवशी विजयादशमीला देवीचा विजय साजरा केला जातो. उत्सव देवीच्या मंदिरात पूजेने सुरू होतो. देवीला मैसूरची रक्षक आणि राजघराण्याची कुलदेवी मानले जाते. हा उत्सव धर्माचा अधर्मावर विजय, शक्ती, संरक्षण आणि राज्याच्या कल्याणाचे प्रतीक आहे.
पार्श्वभूमी
विजयनगर साम्राज्याच्या महानवमी परंपरेतून हा उत्सव आला. १६१० मध्ये राजा वाडियार प्रथम यांनी श्रीरंगपट्टण येथे औपचारिक दसरा सुरू केला. नंतर तो मैसूरमध्ये वाढला. वाडियार राजे देवीला सोनेरी अंबारी (हावडा) मध्ये बसवून मिरवणूक काढत. १९७० नंतर सरकारच्या व्यवस्थापनाखाली देवीची मूर्तीच अंबारीत बसवली जाते.
मुख्य कार्यक्रम
जंबू सावारी (हत्ती मिरवणूक): विजयादशमीला देवीची मूर्ती सोनेरी अंबारीत हत्तीवर बसवून शहरातून काढली जाते. ही मैसूर दसराची सर्वात प्रसिद्ध घटना आहे. राजवाड्याची रोषणाई, आयुध पूजा, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि प्रदर्शनेही होतात. अशाप्रकारे चामुंडेश्वरी मंदिर केवळ एक धार्मिक स्थळ नसून मैसूरच्या ओळखीचा, इतिहासाचा आणि दसरा उत्सवाचा केंद्रबिंदू आहे. देवीची कृपा आणि महिषासुरावरील विजय या दोन्हींचा संगम येथे दिसतो. आज हे मंदिर केवळ धार्मिक श्रद्धास्थान नसून कर्नाटकच्या समृद्ध संस्कृती आणि इतिहासाचे प्रमुख प्रतीक मानले जाते.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीचीपूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
