गुरुपौर्णिमेनिमित्त श्री श्री रविशंकर यांचा संदेश: जीवनात गुरू आवश्यक आहे का?
बल्बमधील फिलामेंट आधीपासूनच असतो. त्याला प्रकाशमान होण्यासाठी फक्त विद्युत प्रवाहाची गरज असते. त्याचप्रमाणे, एका कळीमध्ये फूल बनण्याची संपूर्ण क्षमता असते, परंतु तिला फुलण्यासाठी थोडी काळजी, पाणी, सूर्यप्रकाश आणि अनुकूल वातावरणाची आवश्यकता असते. त्याचप्रमाणे, प्रत्येक व्यक्तीमध्ये प्रचंड क्षमता आणि अमर्याद शक्यता दडलेल्या असतात. योग्य मार्गदर्शन आणि अनुकूल वातावरण त्यांच्यामध्ये आधीपासूनच अस्तित्वात असलेल्या सुप्त शक्तीला जागृत करते.
विजेविना बल्बचे महत्त्व नाहीसे होते. त्याचे बाह्य स्वरूप केवळ एक आवरण आहे; त्याचे खरे सार म्हणजे त्याच्या आतून वाहणारी वीज होय. त्याचप्रमाणे, तुम्हीसुद्धा केवळ एक बाह्य स्वरूप नाही. तुम्ही हे जाणले पाहिजे की तुमचे खरे स्वरूप तीच चेतना, तीच दिव्य ऊर्जा आहे. तुम्ही जे ज्ञान शोधत आहात, ते तुमच्यामध्ये आधीपासूनच अस्तित्वात आहे. केवळ गुरूंच्या सान्निध्यातच व्यक्तीला या खऱ्या स्वरूपाची जाणीव होऊ शकते.
जीवनातील दृश्य गोष्टींसाठीही आपण मार्गदर्शकाची गरज सहजपणे स्वीकारतो. गाडी चालवायला शिकण्यासाठी प्रशिक्षकाची गरज असते; एखाद्या विषयात कमतरता असल्यास शिक्षक किंवा प्रशिक्षकाची गरज असते. जर दृश्य जगाच्या अगदी लहानसहान गोष्टींसाठीही मार्गदर्शकाची गरज असेल, तर अदृश्य, सूक्ष्म आणि अव्यक्त सत्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी गुरू कितीतरी अधिक महत्त्वाचा आहे! गुरूशिवाय आत्मसाक्षात्कार अत्यंत कठीण वाटतो आणि गुरूशिवाय ध्यानाच्या गहन अवस्थेपर्यंत पोहोचणेही अवघड आहे.
तुम्हाला माहित आहे का की, स्वतः भगवान श्रीकृष्णाने आपल्या शिक्षणासाठी महर्षी संदिपनींची मदत घेतली होती? भगवान श्रीरामांनीही महर्षी वसिष्ठांकडून जीवनाचे गहन ज्ञान प्राप्त केले. जेव्हा देहधारी जीवांनीसुद्धा गुरूचा आश्रय घेतला, तर सामान्य माणसांना गुरूची गरज किती स्वाभाविक आहे.
जीवनात उच्च चेतना, श्रेष्ठत्व आणि आत्म-सुधारणा प्राप्त करायची असेल, तर गुरू आवश्यक आहे. गुरूशिवाय खरी प्रगती अशक्य आहे. गुरू-शिष्य परंपरा ही आपल्या शाश्वत संस्कृतीची एक अमूल्य संपत्ती आहे. जर मानवजातीला प्रगती करायची असेल, तर तिला ज्ञानाची ही प्राचीन परंपरा आपल्यासोबत घेऊन जावीच लागेल.
गुरु म्हणजे अशी व्यक्ती, जिच्यामध्ये तुमचे दुःख, वेदना आणि यातना दूर करण्याची शक्ती असते. ती व्यक्ती तुमच्या जीवनात शांती प्रस्थापित करते आणि तुमच्या निरंतर प्रगतीचा मार्ग प्रशस्त करते. आयुष्य कृतज्ञता व्यक्त करण्याच्या लाखो संधी देते आणि तक्रार करण्याच्याही लाखो. तक्रारींची संख्या कृतज्ञतेपेक्षा कितीतरी जास्त असल्याचे दिसते. पण गुरूंचे अस्तित्व या दोन्हींच्या पलीकडे असते. ते तुमची दृष्टी अशा सत्याकडे वळवतात, जे जीवनाकडे पाहण्याचा तुमचा संपूर्ण दृष्टिकोनच बदलून टाकते.
अभिजात रसायनशास्त्र आपल्याला प्रत्येक मूलद्रव्याचे गुणधर्म शिकवते. खुर्ची म्हणजे टेबल नव्हे, आणि टेबल म्हणजे दरवाजा नव्हे, जरी ते सर्व लाकडाचे बनलेले असले तरी. पाणी एका तापमानाला बर्फ बनते आणि दुसऱ्या तापमानाला वाफ. परंतु जेव्हा चेतनेची संकल्पना क्वांटम भौतिकशास्त्राकडे विकसित होते, तेव्हा मानव अभिजात विज्ञानाच्या मर्यादा ओलांडतो आणि या सत्याचा अनुभव घेतो की एकच चेतना संपूर्ण सृष्टीत स्पंदित होत आहे. स्वतःला संपूर्ण विश्वापासून अविभाज्य म्हणून जाणण्याचा अनुभव म्हणजे अद्वैताची प्राप्ती होय.
गुरूंची तीन रूपे आहेत: त्यांचे स्थूल, भौतिक रूप; त्यांचे सूक्ष्म, ऊर्जा रूप; आणि त्यांचे कारण, अदृश्य रूप. करुणेपोटी, हे अदृश्य अस्तित्व प्रथम सूक्ष्म ऊर्जेच्या रूपात प्रकट होते आणि अंतिमतः साधकांना मार्गदर्शन करण्यासाठी मानवी रूप धारण करते. गुरूंचे अस्तित्व जीवनातील सर्व तक्रारी आणि सर्व सिद्धींपेक्षा महान आहे.
तुम्ही 'मी आभारी आहे' असे म्हणता तेव्हाही एक प्रकारचे अंतर जाणवते. पण गुरु हे तुमच्या स्वतःच्या सर्वोच्च, विशाल आणि दिव्य स्वरूपाचेच नाव आहे.
ज्याप्रमाणे हवा आपल्या सभोवताली व्यापलेली असते, पण तिची जाणीव झाल्यावरच आपल्याला तिचा अनुभव येतो. त्याचप्रमाणे, गुरु सदैव आपल्यासोबत असतात. गुरुपौर्णिमा हा तो पवित्र दिवस आहे, जेव्हा आपण या दिव्य अस्तित्वाचा अनुभव घेतो, त्याच्याशी एकरूप होतो आणि कृतज्ञतेत मग्न होतो. ही भावना आपल्याला जीवनात पुढे जाण्यास प्रवृत्त करते.
गुरु सर्व दुःखे दूर करतात. त्यांच्या सान्निध्यात आनंद आपोआप फुलतो, ज्ञानाचा प्रकाश प्रकट होतो आणि सुप्त गुण आपोआपच उमलतात. आपल्या सर्वांवर अगणित आशीर्वाद आहेत. आजचा हा पवित्र दिवस, त्या सर्व आशीर्वादांचे स्मरण करण्याचा, त्यांचा सखोल अनुभव घेण्याचा आणि आपण खरोखरच ईश्वराच्या असीम कृपेने धन्य आहोत या वस्तुस्थितीत आनंद साजरा करण्याचा आहे.
