बहुतांश शेतकरी सोयाबीन पेरताना या चुका करतात; उत्पादन वाढवण्यासाठी जूनपूर्वीच करा ही सोपी तयारी
जून महिन्यात मान्सूनच्या आगमनासोबतच सोयाबीन पेरणीची लगबग सुरू होते. पण जर तुम्हाला सोयाबीनचे उत्पादन दुप्पट करायचे असेल, तर खरी तयारी मे महिन्याच्या अखेरीस म्हणजेच 'जूनपूर्वी' करणे अत्यंत गरजेचे आहे. सोयाबीनचे बंपर उत्पादन घेण्यासाठी जून महिन्यापूर्वी कोणत्या गोष्टींची पूर्वतयारी करावी, याचे सविस्तर नियोजन खालीलप्रमाणे आहे:
१. जमिनीची पूर्वमशागत आणि मशागतीची दिशा
खोल नांगरणी: उन्हाळ्यात शेताची खोल नांगरणी करून जमीन चांगली तापू द्यावी. यामुळे जमिनीतील हुमणीसारख्या किडींचे कोष आणि बुरशी कडक उन्हामुळे नष्ट होते.
ढेकळे फोडणे व जमीन सपाट करणे: जूनपूर्वी शेत वखरून, ढेकळे फोडून सपाट करून घ्यावे, जेणेकरून पावसाचे पाणी शेतात साचणार नाही.
२. सुधारित आणि उच्च उत्पन्न देणाऱ्या वाणांची (बियाणे) निवड
उत्पादन दुप्पट करायचे असेल, तर घरचे जुने बियाणे वापरण्याऐवजी किंवा बाजारातून कोणतेही बियाणे घेण्यापेक्षा महाबीज किंवा मान्यताप्राप्त संस्थांचे सुधारित वाण निवडा.
प्रमुख वाण: जसे की KDS-726 (फुले किमया), KDS-753 (फुले सुवर्ण), JS-335, MAUS-612 किंवा JS-2034.
तुमच्या भागातील हवामान आणि जमिनीच्या प्रकारानुसार योग्य वाणाची निवड जूनपूर्वीच करून बियाणे घरात आणून ठेवा.
३. उगवण क्षमता चाचणी (मोस्ट इम्पॉर्टंट स्टेप)
पेरणीपूर्वी बियाणांची उगवण क्षमता तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
१०० दाणे ओल्या गोणपाटात (पोत्यात) गुंडाळून ठेवा.
४ ते ५ दिवसांनी जर ७० पेक्षा जास्त दाणे मोड आलेले असतील, तरच ते बियाणे पेरणीसाठी योग्य समजावे. यामुळे ऐनवेळी बियाणे न उगवल्यामुळे होणारे दुबार पेरणीचे संकट टळते.
४. बीबीएफ (BBF) यंत्राची सोय करून ठेवणे
उत्पादन वाढवण्यासाठी बीबीएफ (Broad Bed Furrow) म्हणजेच रुंद वरंबा सरी पद्धत वरदान ठरली आहे.
फायदा: जास्त पाऊस झाला तर पाण्याचा निचरा होतो आणि दुष्काळ पडला तर जमिनीत ओलावा टिकून राहतो.
तयारी: जूनपूर्वीच गावात किंवा स्वतःसाठी बीबीएफ पेरणी यंत्राची (Planted/Machine) सोय करून ठेवा, जेणेकरून वेळेवर धावपळ होणार नाही.
५. बीजप्रक्रिया (Seed Treatment) चे नियोजन
पेरणीच्या आधी बियाणाला औषधे लावल्यास पिकाचे रोगावस्थेत ५०% संरक्षण होते. यासाठी लागणारे साहित्य जूनपूर्वीच आणून ठेवा:
बुरशीनाशक: थायरम + कार्बेन्डाझिम किंवा कार्बॉक्सिन + थायरम (३ ग्रॅम प्रति किलो बियाणे).
जैविक खते: रायझोबियम आणि पीएसबी (PSB) जिवाणू संवर्धन (२५ ग्रॅम प्रति किलो बियाणे). यामुळे झाडांच्या मुळांवर गाठी चांगल्या तयार होतात आणि हवेतील नायट्रोजन शोषून घेतला जातो.
६. खतांचे आगाऊ नियोजन
सोयाबीनला सुरुवातीलाच नत्र, स्फुरद आणि पालाशची गरज असते.
पेरणीच्या वेळी गंधक (Sulfur) देणे सोयाबीनसाठी अतिशय फायदेशीर ठरते, कारण यामुळे दाण्यातील तेलाचे प्रमाण वाढते आणि वजन मिळते.
प्रति एकर आवश्यक असणारी खते (उदा. १०:२६:२६ किंवा डीएपी + गंधक) जूनपूर्वीच खरेदी करून ठेवा.
७. तण आणि कीड नियंत्रण
पेरणीनंतर लगेचच (४८ तासांत) तणनाशकाची फवारणी करावी. जमिनीतील हुमणी किंवा अन्य कीटकांचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी पूर्वतयारी म्हणून शेवटच्या वखरणीच्या वेळी शिफारशीनुसार कीटकनाशक जमिनीत मिसळावे.
महत्त्वाचा सल्ला: जोपर्यंत शेतात ७५ ते १०० मिमी (अंदाजे ३ ते ४ इंच) चांगला पाऊस होत नाही आणि जमिनीत पुरेशी ओल होत नाही, तोपर्यंत केवळ पहिल्या पावसावर सोयाबीनची पेरणी करू नका. घाईगडबडीत पेरणी केल्यास बियाणे जळून जाण्याचा धोका असतो.
जर तुम्ही जून महिना उजाडण्यापूर्वी बियाणे, खते, बीजप्रक्रिया आणि बीबीएफ यंत्राचे नियोजन करून ठेवले, तर तुमच्या सोयाबीनची उगवण दमदार होईल आणि उत्पादनात नक्कीच विक्रमी वाढ (दुप्पट पर्यंत) होईल!
